در چنین شرایطی، مساله تنها افزایش هزینه واردات نیست؛ بلکه محدودیت در نقل‌وانتقال پول، افزایش ریسک همکاری با تامین‌کنندگان خارجی، دشواری دسترسی به تجهیزات و فناوری و مشکلات نقدینگی قطعه‌سازان نیز می‌تواند روند تولید را تحت‌تاثیر قرار دهد.
مهدی خسروشاهی، کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با «دنیای‌خودرو» گفت: «از سوی دیگر، افزایش قیمت تمام‌شده در بازاری که با محدودیت قدرت خرید مصرف‌کنندگان مواجه است، خودروسازان را در موقعیتی دشوار قرار می‌دهد؛ چراکه انتقال هزینه‌ها به قیمت فروش می‌تواند تقاضا را تضعیف کند و جذب این هزینه‌ها نیز فشار بیشتری بر وضعیت مالی تولیدکنندگان وارد می‌کند.»
وی افزود : «درهمین حال، تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که عبور از محدودیت‌های خارجی صرفا با تغییر مسیر واردات امکان‌پذیر نیست و توسعه ظرفیت داخلی تولید قطعات راهبردی، تامین مالی پایدار و اصلاح سیاست‌های صنعتی اهمیت تعیین‌کننده‌ای دارد.»
مهم‌ترین گلوگاه‌های زنجیره‌تامین قطعات خودرو چیست و کدام بخش بیش از همه به خودروسازان فشار وارد می‌کند؟
دو مساله اصلی، وابستگی به واردات قطعات و فناوری‌های راهبردی و کمبود نقدینگی در زنجیره تولید است. محدودیت در تامین برخی قطعات و تجهیزات می‌تواند روند تولید را مختل کند؛ از سوی دیگر، تاخیر در پرداخت مطالبات قطعه‌سازان، توان آن‌ها برای خرید مواداولیه و ادامه تولید را کاهش می‌دهد. بنابراین، حل مشکل زنجیره‌تامین نیازمند توجه هم‌زمان به وابستگی‌های فنی و مشکلات مالی است.
افزایش نرخ ارز چگونه بر هزینه تمام‌شده خودرو اثر می‌گذارد؟
تاثیر نرخ ارز فقط به قطعات وارداتی محدود نیست. مواداولیه، ماشین‌آلات و تجهیزات تولید نیز ممکن است به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از تغییرات ارزی تاثیر بپذیرند. حتی در تولید قطعات داخلی، اگر مواداولیه یا فناوری مورد نیاز از خارج تامین شود، افزایش نرخ ارز می‌تواند هزینه تولید را بالا ببرد. شدت این اثر نیز با توجه به‌میزان وابستگی ارزی هر خودرو و قطعات مورد استفاده در آن متفاوت است.
تحریم‌های جدید آمریکا علیه خودروسازان و برخی تامین‌کنندگان چه پیامدهایی برای صنعت‌خودرو دارد؟
تحریم‌ها می‌توانند هزینه و ریسک همکاری با تأمین‌کنندگان خارجی را افزایش دهند و دسترسی به مسیرهای پرداخت، خدمات فنی و حمل‌ونقل را دشوارتر کنند. درچنین شرایطی، احتمال طولانی‌تر شدن زمان تامین قطعات و افزایش هزینه واسطه‌گری نیز وجود دارد. البته برای ارزیابی دقیق آثار این محدودیت‌ها باید میان ریسک‌های احتمالی و پیامدهایی که در عمل و در داده‌های تولید و تامین مشاهده می‌شوند، تفاوت قائل شد.
تاخیر در پرداخت مطالبات قطعه‌سازان چه اثری بر استمرار تولید دارد؟
قطعه‌ساز برای ادامه فعالیت به نقدینگی نیاز دارد تا مواد اولیه بخرد، دستمزدها را پرداخت کند و تجهیزات خود را فعال نگه دارد. وقتی مطالبات او از خودروساز با تاخیر پرداخت می‌شود، ناچار است تولید را با منابع مالی محدودتری ادامه دهد یا برای تامین نقدینگی به منابع پرهزینه متوسل شود. این وضعیت درنهایت می‌تواند ظرفیت تولید قطعه را کاهش دهد و احتمال اختلال در خطوط تولید خودروسازان را افزایش دهد.
آیا داخلی‌سازی قطعات می‌تواند وابستگی صنعت‌خودرو به واردات و تحریم‌ها را کاهش دهد؟
داخلی‌سازی زمانی مؤثر است که به تولید واقعی قطعات راهبردی و توسعه دانش فنی، تجهیزات و فناوری منجر شود؛ صرف مونتاژ یا ساخت قطعاتی که همچنان به نهاده‌های وارداتی وابسته هستند، آسیب‌پذیری صنعت را به‌طور اساسی برطرف نمی‌کند. اولویت باید با قطعاتی باشد که نبود آن‌ها می‌تواند تولید را متوقف کند. همچنین استفاده از پلت‌فرم‌های مشترک و افزایش تیراژ تولید می‌تواند توجیه اقتصادی سرمایه‌گذاری در ساخت داخل را تقویت کند. البته داخلی‌سازی به معنای قطع ارتباط با بازارهای جهانی نیست، بلکه باید وابستگی‌های پرریسک را کاهش دهد.
آیا خودروسازان می‌توانند افزایش هزینه‌های تولید را بدون بالا بردن قیمت خودرو مدیریت کنند؟
این موضوع به میزان افزایش هزینه‌ها، وضعیت مالی خودروساز و امکان بهبود بهره‌وری بستگی دارد. اگر هزینه‌های اضافی به قیمت فروش منتقل نشود، حاشیه‌سود و نقدینگی تولیدکننده تحت فشار قرار می‌گیرد؛ اما افزایش قیمت نیز در بازاری با قدرت خرید محدود می‌تواند تقاضا را کاهش دهد. راهکار پایدار، کاهش هزینه‌های غیرمولد، ارتقای بهره‌وری، تامین مالی مناسب زنجیره تولید و پرهیز از تصمیم‌های ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی است. در چنین شرایطی می‌توان بخشی از فشار هزینه‌ها را مهار کرد، هرچند خنثی‌سازی کامل آن‌ها در همه شرایط واقع‌بینانه نیست.
چه اقداماتی باید در کوتاه‌مدت برای کاهش آسیب‌پذیری زنجیره‌تامین انجام شود؟
در گام نخست باید قطعات و مواد اولیه‌ای که کمبود آن‌ها بیشترین خطر را برای استمرار تولید دارد، شناسایی و برای تامین آن‌ها برنامه مشخص تدوین شود. هم‌زمان، سازوکار پرداخت مطالبات قطعه‌سازان و دسترسی آن‌ها به سرمایه در گردش باید بهبود یابد. در میان‌مدت نیز سرمایه‌گذاری در فناوری‌های داخلی، تولید قطعات راهبردی و استفاده از پلت‌فرم‌های مشترک می‌تواند وابستگی‌های پرهزینه را کاهش دهد. تحقق این اقدامات به سیاستگزاری باثبات و محیطی نیاز دارد که امکان برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری بلندمدت را برای تولیدکنندگان فراهم کند.
